Dawid Bernini: rzeźba, twarz i gdzie ją zobaczyć w Rzymie

Dawid Berniniego to marmurowy posąg naturalnej wielkości, wysoki na 170 cm, wyrzeźbiony przez Gian Lorenza Berniniego w latach 1623 i 1624 dla kardynała Scipione Borghese. Przedstawia biblijnego pasterza Dawida w chwili, gdy zamachuje się procą, by rzucić kamień, który powali Goliata. Stoi na środku sali 2 Galerii Borghese w Rzymie. To jedyny biblijny temat wśród posągów, które Bernini wykonał dla kardynała.

Moment, który wybrał Bernini

Historia pochodzi z Pierwszej Księgi Samuela. Goliat, wojownik Filistynów, wyzywa wojsko króla Saula, by wojnę rozstrzygnął pojedynek. Młody pasterz Dawid przyjmuje wyzwanie i zabija go kamieniem z procy.

Bernini pokazuje Dawida ułamek sekundy przed wyrzutem kamienia. Ciało jest skręcone, ramiona napinają procę, a twarz jest skupiona w wysiłku. Na ziemi między jego nogami leżą dwa przedmioty:

• Zbroja Saula. Król dał ją Dawidowi, a ten ją zostawił, bo była za ciężka. Służy też jako trzecia podpora, która równoważy śmiałą pozę.
• Harfa. To zwykły atrybut Dawida, bo po zwycięstwie zaśpiewa psalm. Tutaj kończy się głową orła, jednego z herbowych zwierząt rodu Borghese. Muzeum czyta to jako ukłon w stronę mecenasa w czasie, gdy losy rodziny zależały od nowego papieża.

Zamówienie nie zaczęło się od Borghese. W marcu 1623 roku kardynał Montalto zamówił u Berniniego Dawida do własnej willi. Montalto zmarł w czerwcu, a zamówienie przejął Scipione Borghese. Bernini odłożył Apolla i Dafne, by wykonać posąg, a jego biograf Filippo Baldinucci pisze, że skończył go w siedem miesięcy.

Barok kontra renesans: Bernini kontra Michał Anioł

Najsłynniejszym Dawidem przed Berninim jest kolosalny marmurowy posąg Michała Anioła we Florencji, rzeźbiony w latach 1501-1504. Obaj artyści wybrali przeciwne podejścia.

	Dawid Michała Anioła	Dawid Berniniego
Data	1501-1504	1623-1624
Moment	Przed walką: stoi i obserwuje wroga	W trakcie walki: sam rzut
Poza	Stojąca, pewnie na nogach	Skręcona, bez równowagi, w ruchu
Przestrzeń	Zamknięta w sobie, oglądana z przodu	Wychodzi ku widzowi; widz stoi tam, gdzie byłby Goliat

Katalog muzeum mówi to wprost: Michał Anioł pokazał Dawida w tradycyjnej pozie stojącej, pewnie na nogach, gotowego stawić czoło wrogowi. Bernini zmienił ten obraz i pokazał bohatera w działaniu, z ciałem wytrąconym z równowagi i skręconym. Wikipedia dodaje, że postacie w trakcie rzutu były w rzeźbie po starożytności bardzo rzadkie. Wcześniejsze Dawidy Donatella i Verrocchia pokazują zwycięstwo już po walce.

Posąg wchodzi też w przestrzeń widza. Palce stóp Dawida wystają poza krawędź cokołu. Zamierzony przez Berniniego punkt widzenia stawiał zwiedzającego dokładnie na wprost, na miejscu Goliata, tak że rzut “leci” prosto na ciebie. Badacze wskazują możliwe wzory: Polifema rzucającego skałę Annibalego Carracciego na stropie Palazzo Farnese i antycznego Gladiatora Borghese, który stał wtedy w tej samej willi, a dziś jest w Luwrze.

Wymiary, twarz i historia autoportretu

Wymiary i materiał: 170 cm wysokości, biały marmur, według katalogu muzeum prawdopodobnie kararyjski. To naturalna wielkość, nie kolos.

Twarz: Dawid mocno marszczy brwi i przygryza dolną wargę. Wikipedia zauważa, że tak skrajne emocje były w rzeźbie czymś nowym. Twarz trzyma się też ówczesnej konwencji głowy wojownika, “lwiej twarzy” z cofniętym czołem, ciężkimi brwiami i zakrzywionym nosem.

Historia autoportretu: według wczesnych źródeł twarz to rysy samego Berniniego. Baldinucci pisze, że kardynał Maffeo Barberini lubił trzymać lustro, w którym młody rzeźbiarz studiował własną twarz. Tę samą historię opowiada syn Berniniego, Domenico. Barberini został wybrany na papieża Urbana VIII w 1623 roku, zanim posąg był gotowy. Muzeum powtarza tę historię jako relację źródeł.

Tył: Dawid miał stać pod ścianą. Jego plecy pozostały niedokończone, a części lewej pięty brakowało, dopóki nie uzupełniono jej podczas współczesnej konserwacji.

Gdzie stoi w galerii

Dawid Berniniego stoi na środku sali 2, nazywanej dziś Salą Dawida, na parterze. Dawniej nazywano ją Salą Słońca, od Upadku Faetona namalowanego na suficie przez Francesca Caccianigę w latach 1775-1777.

Posąg kilka razy zmieniał miejsce. Najpierw stał pod ścianą w obecnej sali 1. W 1821 roku trafił do sali 3, potem do loggii na piętrze, potem do głównego salonu, a w końcu na środek sali 2.

Spójrz też na ściany. W sali 2 wisi obraz Battistella Caraccioli Dawid z głową Goliata, ten sam bohater po walce. Dawid z głową Goliata Caravaggia jest w sali 8, Sali Sylena. Podczas jednej wizyty zobaczysz więc trzech Dawidów.

Jak zobaczyć go podczas wizyty

Galeria Borghese działa w systemie dwugodzinnych przedziałów czasowych. Wejście jest na początku każdej godziny, każdy bilet wymaga rezerwacji, a przedział o 17:45 trwa tylko 1 godzinę i 15 minut. Dawid stoi na parterze między Pauliną Bonaparte Canovy w sali 1 a Apollem i Dafne w sali 3.

Oficjalny bilet kosztuje 18 € (16 € + 2 € opłaty za rezerwację), czyli około 20 USD. Nie podlega zwrotowi. Alternatywą jest zwiedzanie z przewodnikiem od 55 USD od osoby albo bilet z zarezerwowanym wejściem od 46 USD; obie oferty podają bezpłatne odwołanie do 24 godzin wcześniej. Porównaj je wszystkie na stronie z biletami i wycieczkami.

Gdzie Dawid stoi wśród innych dzieł, pokazuje nasz przewodnik po rzeźbach Berniniego w Galerii Borghese.